De grote CMS'en nemen AI bloedserieus. WordPress werkt sinds 2025 aan officiële AI-bouwstenen voor het hele ecosysteem — een SDK, een Abilities API, een adapter voor AI-agents. Drupal heeft een eigen AI-initiatief met tientallen partners en een roadmap waarin letterlijk staat dat elke handeling die een gebruiker kan doen, ook door een AI-agent gedaan moet kunnen worden. Dat is geen marketingpraat; er wordt echt gebouwd. En juist daarin zit het ongemak: ze bouwen AI in een structuur die alleen bestaat omdat AI er niet was.
Waar een CMS eigenlijk voor is
Een content management systeem bundelt drie dingen: een plek waar de inhoud staat, een scherm om die inhoud te bewerken, en een laag die er pagina's van maakt. Twee van die drie zijn onmisbaar — inhoud moet ergens staan en ergens verschijnen. Maar het scherm ertussen bestaat om precies één reden: mensen kunnen niet rechtstreeks in de opslag schrijven. Databases zijn onleesbaar, code is eng, dus kwam er een dashboard met invulvelden, previews, mediabibliotheken en een updateknop.
Al het andere hangt aan dat scherm vast. Rollen en rechten bestaan omdat er een inlog is. Plugins bestaan omdat het dashboard uitbreidbaar moet zijn. Updates bestaan omdat al die lagen onderhouden moeten worden. Het is steigerwerk rond één beperking — en die beperking is aan het verdwijnen.
Wat WordPress en Drupal nu bouwen
Kijk naar wat de platforms zelf doen, dan zie je overal dezelfde beweging: AI wordt een extra gebruiker van het bestaande systeem. De agent krijgt dezelfde knoppen als jij. Hij mag een bericht aanmaken, een afbeelding van alt-tekst voorzien, een workflow starten — netjes binnen de rechten en goedkeuringsstappen die voor mensen bedacht zijn. Drupal noemt dat expliciet als ontwerpprincipe: AI in dezelfde governance als de menselijke redacteur.
Dat is verdedigbaar. WordPress draait op ruim veertig procent van het web; die installaties stappen niet over op een andere architectuur omdat het eleganter kan. Wie honderden redacteuren, goedkeuringsworkflows en twintig jaar aan content meesleept, kan AI alleen toevoegen als laag bovenop wat er staat.
Maar zie ook wat er gebeurt: de overhead wordt geautomatiseerd in plaats van weggehaald. De AI vult de invulvelden die bestonden omdat mensen invulvelden nodig hadden. Er wordt een assistent gebouwd die het steigerwerk bedient — terwijl de vraag zou moeten zijn waarom het steigerwerk er nog staat.
De omkering
Draai het om. Een AI kan wél rechtstreeks in de opslag schrijven. Structuur is voor een agent geen obstakel maar houvast: hoe strakker de inhoud gestructureerd is, hoe betrouwbaarder hij ermee werkt. Op het moment dat de bewerker geen scherm meer nodig heeft, is het scherm geen functie meer maar ballast — en alles wat eraan vasthangt ook. Geen dashboard, dus geen inlog. Geen inlog, dus een stuk minder te hacken. Geen plugins, dus geen updates. Wat overblijft is de inhoud zelf, de structuur waarin hij staat, en een logboek van wijzigingen dat je kunt terugdraaien.
Dit is geen verre toekomst. Voor een informatieve site — bedrijfssite, brochuresite, portfolio — kan dit vandaag, en het werkt opvallend goed. De site waar je dit op leest, wordt zo beheerd: er is geen dashboard om in te loggen.
Van CMS naar CMS-instructies
Er verdwijnt dus een laag, maar er komt ook iets voor terug — en daar gaat de komende jaren het echte werk in zitten. Als de agent de knoppen niet meer heeft die hem begrenzen, moeten de grenzen ergens anders staan: op schrift. Wat mag er veranderen en wat niet. In welke toon wordt er geschreven. Welke structuur volgt een nieuwe pagina, wat moet er gebeuren met menu, kruimelpad en sitemap. Waar in een klassiek CMS die regels opgesloten zitten in velddefinities en plugin-instellingen, worden ze nu een leesbaar document dat mens én machine volgen.
Noem het CMS-instructies. Het zwaartepunt van sitebeheer verschuift van schermen bedienen naar afspraken opstellen — en de kwaliteit van die afspraken bepaalt de kwaliteit van de site. Dat verandert ook wat je moet beoordelen als je een website laat bouwen: niet hoe het dashboard eruitziet, maar hoe goed de structuur en de regels zijn waarmee er daarna in gewerkt wordt.
Wat er niet verdwijnt
Eerlijk is eerlijk: de middenlaag heeft plekken waar hij echt werk doet. Vijf redacteuren die tegelijk in dezelfde content werken, een webshop met voorraad en bestellingen, een redactieproces met goedkeuringsstappen — daar is de beheerlaag geen steigerwerk maar gereedschap, en daar zal hij blijven. WordPress en Drupal verdwijnen dus niet. Maar let op wat hun eigen roadmaps zeggen: als elke handeling ook door een agent gedaan kan worden, is het scherm officieel optioneel geworden. En wat optioneel is, wordt weggelaten waar het kan. Voor het grote middensegment — sites met één eigenaar die af en toe iets wil aanpassen — is de vraag niet óf die laag eruit gaat, maar wanneer.
Wat dit voor jou betekent
Staat er een nieuwe website op de planning, stel dan een andere vraag dan "welk CMS wordt het". Vraag hoe het beheer eruitziet als je iets gezegd wilt hebben in plaats van aangeklikt. Voor informatieve sites levert Braaf. dat vandaag al als AI CMS: een site zonder beheersysteem die je daarna in gewone taal bijwerkt — elke wijziging vastgelegd en terug te draaien, vindbaarheid en gestructureerde gegevens ingebakken. Geen wachten op de roadmap van een platform dat eerst zijn eigen steigerwerk moet afbreken.